Обновлено: 19.09.2026

Үзеңне үзең якла

Әгәр сезне акциядә туктатсалар яки кулга алынсагыз, тиздән сез Россия суд системасы белән якыннанрак танышырсыз. Яхшы нәрсә көтмәгез: аклану мөмкинлеге бик түбән. Ләкин бу суд игтибарсыз калырга тиеш дигән сүз түгел. Сезнең өчен зыянны киметергә һәм җиңәргә тырышу файдалы.

Без сезгә ярдәм итәргә тырышырбыз — судта юридик ярдәм өчен гариза калдырыгыз. Кызганычка каршы, адвокатлар җитми. Әгәр яклаучы бирә алмасак, бу инструкция сезгә административ процесста үзегезне якларга ярдәм итәчәк.

Бу инструкция административ хокук бозу эшләре өчен.

Суд турында миңа ничек хәбәр итәчәкләр

Сезгә повестка яки извещение аша хәбәр ителергә тиеш. Документның исеме мөһим түгел — гадилек өчен без алга таба «повестка» терминын кулланачакбыз.

Повесткада күрсәтелергә тиешле информация: кем чакырыла, кайсы судка, утырыш көне һәм вакыты, эш номеры.

Повестка түбәндәге формада була ала:

Хәбәрләр белән теркәлгән хат (Уведомлениеле заказ хат) формасында. Хат сезнең почтага килеп җитә, аны җиде көн эчендә почта бүлегеннән алырга кирәк. Хатны алмасагыз да, сез хәбәр ителгән булып саналасыз.
Телеграмма формасында. Сезнең кулга расписка аша тапшырыла, ул распискада телеграмма бирелү көнен һәм урынын язалар.
СМС формасында. Сез ул СМС-хәбәрнамәгә кул куеп килешкән булсагыз гына, аны сезгә җибәрергә мөмкиннәр. Беркетмәдә телефон номерыгызны язган булсагыз гына түгел, ә нәкъ менә язма килешүегезне биргән булсагыз.
Телефон аша. Суд секретаре сезгә шалтыратып тыңлау көнен һәм вакытын әйтә. Әгәр дә сез телефон номерыгызны процессуаль документларда яки беркетмәдә калдырмаган булсагыз, болай хәбәр итү дөрес түгел. Әгәр трубканы алмасагыз, хәбәр ителгән булып саналмыйсыз. Телефонограмма дөрес язылган булырга тиеш — анда сезнең телефон номерыгыз күрсәтелүе шарт. Кире очракта, хәбәр итү дөрес түгел дип санала.
Госуслуги аша хәбәрнамә формасында. Бу бик сирәк була, ләкин анда да килергә мөмкин. Әгәр дә хәбәр килгәннән соң 15 көн эчендә үзегезнең аккаунтка керсәгез, сез хәбәр ителгән булып саналырга мөмкин (хәтта хәбәрне ачмаган булсагыз да). Әгәр дә үз аккаунтыгызга кермәгән булсагыз, сезгә бүтәнчә хәбәр ителергә тиеш.

Повестка теркәлү урынына яки сез язмача хәбәр итүне сораган бүтән адреска җибәрелә.

Повестка полициядән түгел, судтан килергә тиеш (КоАПның 29.4 статьясы, 25.15 статьясы). Полиция бүлегендә имзаланган «Судка килергә тиешлек» язуы юридик көчкә ия түгел, хәтта суд көне һәм вакыты куелган булса да.

Ләкин, соңгы вакытта судлар еш кына полициядә имзаланган «килергә тиешлек» дигән документны тиешле хәбәр итү дип саналар. Күп очракта, суд тоткарланганнан соң икенче көнне үтсә. Әгәр дә сез мондый документка кул куйган икәнсез һәм үз яклавыгызны актив алып бармакчы буласыз, повестка килмәгән булса да, билгеләнгән көнне судка килү яхшырак.

Сезгә әзерләнергә мөмкинлек бирер өчен, суд турында хәбәрнамә алдан килергә тиеш. Шуңа күрә:

Әгәр сезгә почта аша гына хәбәр ителгән булса, суд утырышы суд хәбәрнамәсен саклау вакыты беткәнче башлана алмый (хәбәрнамә килгәннән башлап 7 көн).
Суд көнендә җибәрелгән хәбәрнамә тиешле түгел дип санала. Бер тәүлектән әзрәк вакыт калгач җибәрелгән хәбәр турында шуны ук әйтергә мөмкин.
Әгәр хәбәр шимбә көнне бирелгән, ә тыңлау дүшәмбе көнне булса, хәбәрнамә шулай ук вакытында бирелмәгән дип санала.
Соңга калган хәбәр итү — шикаять итү өчен нигез, ләкин сез утырышка килмәсәгез генә. Әгәр сез судка килсәгез, бу нигездә шикаятьнең уңышлы булу мөмкинлеге аз (суд утырышны кичектерү үтенеченезне кире каккан булса гына).

Хәбәр итмәсәләр нишләргә

Повестка тыңлау көненнән соңрак килүгә яки бөтенләй килеп җитмәүгә әзер булыгыз.

Югарыда әйтелгәнчә, сезгә тиешле рәвештә хәбәр бирелмәсә һәм эш сездән башка каралса, бу апелляциядә шикаять итү өчен ныклы нигез.

Сез судның көнен һәм вакытын үзегез белергә тырыша аласыз — әмма моны эшләргә тиеш түгелсез. Хәбәр итүне суд башкарырга тиеш. Ләкин, суд теркәлгән адрес буенча хәбәр итә — анда яшәмәсәгез, сез судның көнен һәм вакытын үзегез белергә тиешсез.

Суд көнен һәм вакытын ничек белергә

Башта сезнең эшегезне кайсы суд караячагын ачыклагыз. Протест чараларында кулга алынган кешенең эше полиция бүлегенә иң якын судка тапшырыла. Мәскәүдәге юрисдикцияне монда табып була, ләкин сезнең эшне кайсы суд кабул иткәнен полиция бүлегеннән өйрәнү яхшырак. Мондый мәгълүматны дежур бүлеге бирә ала, яки сезне канцеляриягә яки административ законнар инспекциясенә җибәрәчәкләр.

Сез шулай ук эшегезне карау көнен һәм вакытын Мәскәү шәһәр суды сайтында (Мәскәүдә кулга алынган булсагыз) яки Россиянең башка шәһәрләрендә суд сайтында тикшерә аласыз. Күп кенә сайтлардагы мәгълүмат әкрен яңартыла яки бөтенләй яңартылмый — моны исәпкә алыгыз.

Әгәр белеп булмаса, телефоннан шалтыратырга туры киләчәк. Күпчелек судларда суд эше бүлеге яки административ хокук бозу канцеляриясе юк, һәм бу сораулар белән җинаять эшләрен карау бүлеге шөгыльләнә. Шуңа җинаять эшләре бүлегенә шалтыратыгыз.

Нәрсәне сорап белергә кирәк:

Сезнең эш кабул ителгәнме. Моның өчен исемегезне, беркетмә төзелгән көнне һәм сез гаепләнгән статьяны белү җитә (мәсәлән, Административ кодексның 20.2 статьясы).
Бу эш кайсы судьяга билгеләнде, утырыш билгеләнгән көн һәм вакыт — шуны сорарга тиешсез.

Судның контактларын аларның сайтларында карарга кирәк.

Эш судка килгән көн һәм эшне карау вакытын куйган арада берничә көн яки атна үтәргә мөмкин. Бу очракта кабат телефоннан шалтыратыгыз. Сез шулай ук канцеляриядә сезнең эшегезне караучы судья ярдәмчесенең телефон номерын алып, аңардан суд вакытын сорый аласыз.

Бу әле бөтен түгел! Суд утырышының кайсы вакытка билгеләнгәнен белсәгез һәм судка килсәгез дә, алар сезгә дөрес булмаган мәгълүмат бирергә һәм сезнең эшегез бүген каралмый дип әйтергә мөмкин. Судта ярдәмчедән яки дежур судьядан судка килүегез турында белешмә сорагыз — эштә яки институтта сорыйлар дияргә мөмкин. Шул рәвешле сезнең судта булу вакыты язмачамкүрсәтелгән булачак. Әгәр дә сездән башка эш каралса, бу документ сезгә апелляциядә җиңәргә ярдәм итәчәк.

Куркыныч булып тоеламы? Куркырга кирәкми — без мөмкин булган барлык очракларны яздык, практикада җиңелрәк булачак.

Утырышка килә алмасам нишләргә?

Без кулга алыну каралмаган статьялар буенча судка барырга киңәш итәбез. Ләкин андый мөмкинлек булмаса, сез моны эшли аласыз:

яклаучыны чакырыгыз. Без сезгә адвокат белән булышырга тырышырбыз — гариза калдырыгыз. Сез шулай ук үзегезгә яклаучыны туганнар һәм дусларыгыз арасында таба аласыз. Административ хокук бозу эшләрендә яклаучының юридик белеме булу таләп ителми (ст. 25.5 КоАП). Әгәр дә сезне яклаган кеше адвокат түгел, яклаучыга нотариустан ышаныч кәгазе алырга кирәк. Гадәттә мең сум чамасы тора. Нотариуска паспортыгызны, яклаучыгызның паспорт мәгълүматын бирергә һәм бу кешегә суд өчен тулы ышаныч кәгазе бирергә теләвегезне әйтергә кирәк.
үзеңне ерактан торып якларга. Моның өчен сезгә суд экспедициясенә алдан, ягъни тыңлау көненә кадәр аңлатмалар һәм үтенечләр җибәрергә кирәк. Аларны почта аша җибәрергә мөмкин, ләкин барып җитү вакытын исәпкә алыгыз. Нинди документлар җибәрергә — астарак карагыз.
Утырыш көнен соңгарак күчерү үтенече языгыз. Ул канәгатьләндерелер дигән гарантия юк, шуңа күрә моны ерактан торып яклауга кушып эшләгез. Менә ике вариантта үтенеч шаблоннары: 1 вариант — әгәр утырыш турында суд соң хәбәр иткәнгә күчерүне сорасагыз, 2-вариант — бүтән төп сәбәп аркасында күчерүне сорасагыз. Үтенечне сез почта аша җибәрә аласыз (ләкин барып җитү вакытын исәпкә алыгыз), яки үзегез килеп тапшыра аласыз (алдан, утырыш көненә кадәр).

Судта нинди позициядә торырга кирәк — катнаштыммы, катнашмадыммы?

Судлар сезнең катнашмау турында сүзләрегезгә һәм хәтта документларга да бик сирәк ышана. Шуңа күрә, безнең тәҗрибәбез буенча, акциядә катнаштым дип әйтүчеләр һәм катнашмадым диючеләргә чыгарылган карарлар арасында аерма юк (искәрмә — балигъ булмаганнар эшләре комиссияләре).

Без чынбарлыкка туры килгән позициядә торырга киңәш итәбез. Әгәр шикләнсәгез, Конституциянең 51 статьясын алыгыз — үзегезгә каршы шаһитлык итүдән баш тартыгыз. Бу очракта, апелляциядә үз позициягезне билгеләрсез.

Нәрсәне исәпкә алырга кирәк:

1. Әгәр сез үз эшегез белән барганыгыз турында тимер дәлилләр булса, җәзаны киметү мөмкинлеге бар, һәм хәтта эшне ябу да мөмкин (бик сирәк). Мондый дәлилләрнең үрнәкләре: эш адресы белән эш китабы күчермәсе, 2 НДФЛ белешмәсе, эш янында тотылсагыз, оешма/ учреждение урнашкан урынны раслаучы документлар; өй янында тоткарлансагыз, паспорттагы теркәлү битенең күчермәсе (яки аренда килешүе); билгелангән вакытка каядыр барсагыз (хастаханә/ салон/ оптика/ бүтән урынга) — бу оешмадан язылу турында белешмә; берәр җиргә эштән җибәргән булсалар — эштән белешмә, һ.б. Сез шулай ук кафедан чек, видео, Яндекс Go квитанцияләрен h.б. өсти аласыз.

2. «Катнашмадым» позициясе Халыкара гражданлык һәм сәяси хокуклары пактының 21-нче статьясы буенча КПЧ-да уңышка ирешү мөмкинлеген киметә. Әгәр хокукыгызны кулланмадым дип белдерәсез икән, хокук бозуга шикаять итү кыен. Шулай да шанс бар — бу әле практикада тулысынча сыналмаган. Шул ук вакытта, башка хокук бозулар турында төгәл хәбәр ителергә мөмкин — мәсәлән, сез шәхси ирек хокукын бозу һәм гадел суд, шулай ук полиция бүлегенә китерү һәм анда тоту шартлары, телефонныгызны алуга һ.б. зарлана аласыз. Сезнең очракка туры килә торган барлык статьяларны КПЧ-га җибәрергә булышырбыз.

Мөһим: катнашуны тану гаепне тану белән бер түгел! Катнашуыгызны танып та үзегезне гаепле түгел дип әйтә аласыз, чөнки Конституциядә билгеләнгән җыелыш иреге хокукын куллангансыз. Гаепне тану ул — сез катнашкан һәм «ялгышкансыз». Мондый белдерү КПЧ-га юлны тулысынча ябачак.

Позициягезне беренче инстанциядә үк билгеләсәгез яхшырак. Ләкин, икенче инстанциядә үз позициягезне үзгәртсәгез дә, КПЧ сезнең файдага карар чыгаруына шанс бар. Полиция бүлегендә күрсәтелгән позиция, һичшиксез, үзгәртелә ала. Бу очракта сезгә киңәш бирер өчен яклаучыгыз булмавын һәм гамәлләрегезнең хокукый нәтиҗәләрен

Суд утырышына ничек әзерләнергә

Гаепләнүче икәнегезне онытыгыз. Суд процессында сез — уенда катнашучы. Һәм җиңеп-җиңмәвегез әзерлек дәрәҗәгездән тора.

Программа-минимум

Исегездә тотыгыз: административ эшләр каралганда суд беркетмәсе алып барылмый һәм телдән әйтелгән аңлатма һәм үтенечләр игътибарсыз калырга мөмкин — шунлыктан суд белән язмача аралашыгыз.

Биредә без судта кирәк булган документларның минималь тупланмасын җыйдык. Сезне гаепләүче статьяга басыгыз, йөкләп алып тутырыгыз һәм бастырыгыз.

Ст. 19.3 КоАП
Ч. 1 ст. 20.2 КоАП
Ч. 2 ст. 20.2 КоАП (репост өчен) — тутырганнан соң безгә [email protected] почтасына язып киңәшләшсәгез әйбәт булыр.
Ч. 5 ст. 20.2 КоАП
Ч. 6.1 ст. 20.2 КоАП
Ч. 8 ст. 20.2 КоАП
Ч. 1 ст. 20.2.2 КоАП
Ч. 1 ст. 20.6.1 КоАП
Ч. 1 ст. 20.3.3 КоАП (акциягә чыгу)
Ч. 2 ст. 20.3.3 КоАП

Әгәр сезне башка статья яки бер акция өчен берничә статья буенча гаеплиләр (һәм яклаучыгыз юк) икән, [email protected] почтасына языгыз — стратегияне сайларга булышырбыз.

Документларны алдан ук суд экспедициясенә дә, утырыш көнендә дә тапшырырга була. Экспедициягә тапшырганда үзегез белән икенче экземпляр булсын, аңа документны кабул итү турында штамп куйдырыгыз. Утырышта буталмас өчен экземплярлар яныгызда булсын.

Бөтен документлар бастырылган да, кулдан язылган булырга да мөмкин.

Йөкләп алынган файлларда ниләр бар:

1. Эш буенча фикерегез («Аңлатм»)

Бу документта эш буенча фактларны һәм үзегезнең хокукый позициягезне аңлатасыз. Суд алдыннан аны укып чыгыгыз, судта ни сөйләргә һәм судьяның сорауларына ничек җавап бирергә икәнен яхшырак аңлар өчен. Утырышта икенче экземпляр үзегез белән булса яхшырак.

2. Үтенечләр

Иң мөһимен истә тотыгыз: үтенечләр аларны кабул итсеннәр өчен генә түгел, ә кире кагу өчен дә бирелә — бу апелляция һәм КПЧ-да җитди аргумент булачак.

Эш материаллары белән танышу өчен үтенеч

Материаллар белән танышу өчен үтенеч шаблоны монда.

Бу үтенеч эш материалларын карау һәм үзеңне яклау өчен яңа аргументлар табу максатында бирелә (мәсәлән, беркетмәдә туры килмәгән өлешләр аргумент булып санала алалар — астарак урнашкан программа-максимумда карагыз). Материаллар белән танышыр өчен өч ысул бар:

Тыңлау көненнән алда судка махсус бару. Бу яклау стратегиясен тынычлап уйларга мөмкинлек бирәчәк. Моның өчен алдан ук суд сайтындагы телефон номерына канцеляриягә шалтыратып, килү вакытын сөйләшергә кирәк. Алдан сөйләшмәсәң кертмәскә мөмкиннәр.
Тыңлау көнендә алданрак килеп утырыш башланганчы эш белән танышу. Секретарь яки ярдәмче янына килегез — алар еш кына эш тыңланачак залның күршесендә утыралар. Материаллар белән танышырга мөмкинлек сорагыз, кирәк дисәләр танышу өчен үтенеч (ходатайство) тапшырыгыз.
Утырыш барышында үтенеч ясау. Судья тәнәфес игълан итәчәк. Эшне кулыгызга бирәчәкләр яки канцеляриягә барырга кушачаклар — анда барыгыз һәм эшне чыгарып биргәннәрен көтегез. Танышканнан соң утырыш залына кире кайтыгыз.

Танышканда нәрсә эшләргә:

эшнең бөтен битләрен фотога төшерергә; формаль каршылыкларга игътибар итәргә (беркетмәдә имзагыз юк яки имза сезнеке түгел, беркетмәне төзү яки сезне кулга алу көне дөрес түгел, эш материалларындагы беркетмә һәм сезгә полициядә бирелгән беркетмә копиясе арасында ниндидер аермалар бар), рапортларда күрсәтелгән фамилия сезнеке түгел. Мондый хаталарны аерым биткә (шпаргалка сыман кәгазьгә) язып алсагыз әйбәт, суд барышында аннан карап эшнең кайсы битендә хата киткәнен әйтә алачаксыз.

Яклаучыга рөхсәт үтенече

Яклаучыны сезне яклауда катнаштыру үтенеч (ходатайство) шаблоны монда.

Әгәр яклаучыгызның адвокат статусы юк икән, утырыш алдыннан бу үтенечне әзерләп тапшырыгыз. Адвокат өчен андый ходатайство кирәкми.

Яклаучыгыз булып-булмаячагын белмәсәгез дә үтенеч (ходатайство) бланкын үзегез белән алыгыз, кирәге чыгуы мөмкин.

Гаепләүне хуплау өчен прокурорны чакыру үтенече

Прокурорны чакыру үтенече (ходатайство) шаблоны монда.

«Сәламәт кеше судында» ярыш принцибы сакланырга тиеш. Ягъни процесста өч уенчы булырга тиеш: гаепләнүче, гаепләүче һәм судья.

Россиядә административ хокук бозу процессында бу бөтенләй алай түгел. Гаепләүче юк — бу рольне, асылда, судья уйный һәм үзе үк соң карарны да чыгара. ЕСПЧ берничә тапкыр моны Конвенция буенча гадел хөкем хокукын бозу дип танып Россиядән гаепләнүчеләр файдасына компенсация таләп итте. Әмма система үзгәрмәде.

Шуңа күрә курыкмыйча үтенеч бирегез, аны, һичшиксез, кире кагачаклар, әмма сез КПЧ-га инде юл ачкан буласыз (бу турыда соңрак).

Полиция хезмәткәрләрен чакыру үтенече

Сорау алуга полиция хезмәткәрләрен чакыру үтенеч (ходатайство) шаблоны монда.

Бу үтенеч белән сез судның сезне кулга алган полиция хезмәткәрләрен чакырып, шаһит буларак чыгыш ясатуын сорыйсыз. Полиция хезмәткәрләренең утырыш вакытында сөйләгәннәре кулга алу рапортларында һәм хокук бозу беркетмәсендә язылган фактлардан нык аерылырга мөмкин.

Мондый үтенечне сирәк кабул итәләр. Кабул итсәләр дә, чакыру өчен утырышны күчерәчәкләр. Бу очракта сезнең полиция хезмәткәрләре өчен сораулар әзерләргә вакытыгыз булачак

Программа-максимум

Тагын менә нәрсәне эшләргә була.

1. Вакыт чиген тикшерегез

Митингта катнашучыларга еш кына КоАПның ике маддасен: 19.3 һәм 20.2 не билгелиләр. Ике стаьяның дә материаллары охшаш, шуңа кайбер судьялар аларның хокукый нәтиҗәсен бутарга мөмкин. Ә алар аерыла. КоАПның 20.2-нче статьясы буенча җавапка тарту вакыты беркетмә төзегәннән соң бер ел, ә 19.3 буенча — нибары өч ай. Димәк, бу вакыт эчендә беренче инстанциядәге суд карар чыгара алмаса, сезгә каршы ачылган административ производство туктатылырга тиеш. Бер ел эчендә, гадәттә, судлар КоАПның 20.2-нче маддасе буенча эшне карарга өлгерә.

Административ хокук бозу буенча җаваплылыкка тарту вакыты узу сәбәпле эшне туктату үтенече

2. «Аңлатмалар» графасында беркетмәдә табылган хаталарны һәм процесс бозулары күрсәтегез

Полиция бүлегендә сезгә бирелгән бөтен документларны игътибар белән өйрәнеп бөтен хаталарны һәм чынбарлыкны дөрес күрсәтмәгән урыннарны билгеләгез. Моны «Аңлатмалар» графасында күрсәтегез һәм андый беркетмә яки рапортларның дәлил буларак кулланыла алмавын искәртегез.

КоАПның 28.2-нче статьясы 2-нче өлешендә турыдан-туры саналган мәгълүматның булмавы — беркетмәнең мөһим кимчелеге. Моннан тыш, закон бозып табылган дәлилләрне кулланырга ярамый.

КоАПның 28.2-нче сатьясы. Административ хокук бозу беркетмәсе
2. Административ хокук бозу беркетмәсендә аны төзү көне һәм урыны, беркетмә төзүче кешенең фамилиясе, инициаллары, вазыйфасы, административ хокук бозу эше ачылган кеше турында мәгълүмат, шаһитлар һәм зарар күрүчеләр (потерпевшие) булса, шаһитлар һәм зарар күрүчеләрнең фамилияләре, исемнәре, инициаллары, яшәү урыны адреслары, административ хокук бозу урыны, вакыты һәм хокук бозуның нидән гыйбарәт булуы, әлеге Кодексның яки Россия Федерациясе субъекты законының бу төр административ хокук бозу өчен административ җаваплылыкны күз алдында тоткан статьясы, эш ачылган физик затның аңлатмасы яки юридик затның вәкиле аңлатмасы, эшне чишү өчен кирәкле башка мәгълүмат күрсәтелә.

КоАПның 26.2-нче статьясы. Дәлилләр
3. Әгәр дәлилләр закон бозып алынган икән, аларны административ хокук бозу эшендә дәлил итеп куллану тыела, шул исәптән дәүләт контроле һәм муниципаль контроль вакытында үткәрелгән тикшерү нәтиҗәсендә табылган дәлилләрне дә.

Суд эшне кире полициягә кайтарырга яки гомумән эшне ябарга мөмкин булан бозуларның үрнәкләре:

административ хокук бозу беркетмәсендә имзагыз юк — яки «хокукларны аңлату» графасында гына бар
беркетмәдә булган төзәтмәләр каршында имзагыз юк
беркетмәдә сез булмаганда төзелгән, бу турыда «җаваплылыкка тартылучы кеше булмаганда төзелгән» дигән язма юк
эш материаллары арасында булган беркетмә сезгә полиция бүлегендә бирелгән беркетмә копиясеннән аерылып тора — мәсәлән, статьяның бүтән өлеше күрсәтелгән
башка хаталар — мәсәлән, беркетмәдә башка кеше күрсәтелгән, беркетмәне полициянең бер хезмәткәре төзи башлап «шапкасында» үзенең исемен күрсәткән, ә кулны башка хезмәткәр куйган

Моңа охшаш хаталарга бәйле аңлатмаларга һәм шикаятьләргә өстәмә шаблоннарын куллана аласыз.

Хаталарның барысы да эшне ябуга сәбәп булмаска мөмкин. Эшне караганда өстәп була торган беркетмә кимчелекләре, шулай ук КоАПның 28.5 һәм 28.8 статьяларында административ хокук бозу беркетмәсен төзү һәм беркетмәне судьяга җибәрү өчен күрсәтелгән вакыт аралыгын бозу вак кимчелек булып санала.

3. Яклау шаһитларын чакырыгыз

Сезне кулга алуның шаһитларын — үзегезне тыныч тотуыгыз, социаль араны саклавыгыз, машина юлына чыкмавыгыз һәм җәмәгать тәртибен бозмавыгыз турында сөйләячәк кешеләрне — табарга тырышыгыз. Шаһитлар өчен сорауларыгызны алдан әзерләгез. Аларны судка чакырыгыз. Утырыш вакытында аларны сорау алуга чакыру үтенечен бирегез.

Исәптә тотыгыз: үтенечтә шаһитның исем-фамилиясе, әтисенең исеме һәм теркәлү адресы күрсәтелгән булырга тиеш, юкса суд аларны чакырмаска хокуклы.

Әгәр шаһит инде суд бинасы эчендә икән, судьяның аны чакырмаска хакы юк. Исегездә тотыгыз: шаһит, аны чакырганчы, залга керә алмый. Әгәр үтенечне кире каксалар — бик әйбәт, КПЧ-га шикаять өчен тагын бер хокук бозу барлыкка киләчәк.

4. Фото һәм видеодәлилләрне эшкә өстәгез

Сезне кулга алуның фото яки видеосын табарга тырышыгыз. Табылган фото яки видеодәлилләрне диск яки флешкага яздырырга кирәк. Фото/видеоматериалларны эшкә өстәү үтенечен бирегез һәм янына диск яки флешканы өстәгез. Үтенечтә әлеге материалларның нәрсә дәлилләвен (акциядә катнашмавыгыз яки, катнашсагыз, үзегезне тыныч тотуыгыз, закон бозмаска тырышуыгыз, машина юлына чыкмавыгыз һәм җәмгыять тәртибен бозмавыгызны) күрсәтегез.

Бу үтенечне материаллар авторы суд залында булмаса да бирергә мөмкин. Әмма фотография һәм видеоларның авторы шаһит буларак чакырылса әйбәтрәк. Бу үтенечне биргәндә сез, яклаучыгыз яки шаһит үзе кулга алу вакытында шунда булуын, төшереп барганын (нинди техник җиһаз кулланылганын әйтергә кирәк) һәм фото/видеоматериалларны флешка яки дискка күчерүен әйтергә тиеш. Төшерү вакытын һәм урынын күрсәтергә һәм кадрда нәкъ менә сез икәнне әйтергә кирәк. Шуннан соң сез яки яклаучыгыз үтенеч тапшыра. Әгәр үтенечне кире каксалар — бик әйбәт, КПЧ-га шикаять өчен тагын бер хокук бозу барлыкка киләчәк.

5. Җаваплылыкны йомшартучы дәлилләрне җыегыз

Митинг эшләре буенча бөтенләй җәза алмау — сирәк бәхет. Әмма җәза күләмен азайтырга мөмкинлек бирүче шартлар бар. Мәсәлән:

сез ялгыз ана яки ата
сездә инвалидлык бар
җитди авыруларыгыз бар
сезнең карамакта (иждивение) балалар/өлкән яшьтәге ата-анагыз/ инвалидлар бар
хезмәт хакыгыз яшәү минимумыннан азрак, финанс хәлегез авыр;
сез эшсез студент

Судка барыр алдыннан бу шартларның дәлилләрен әзерләгез: хезмәт хакыгыз турында белешмә (түбән булса), күп балалы булуыгыз турында белешмә, авыруыгыз турында белешмә һ.б.

Авыр финанс хәлен түбәндәге документлар белән дәлилләп була:

салым түләүчеләрнең гомуми реестрыннан (единый реестр налогоплательщиков) өземтә, анда милегегез булу-булмавы языла
банкларда ачылган хисапларыгыз турында белешмә
хисаплар ачылган банклардан соңгы берничә ай яки ярты ел өчен өземтә
халыкны эш белән тәэмин итү үзәгендә исәптә торуыгыз турында белешмә

Авыр финанс хәле турында дәлилләр булганда, штрафны закон белән каралган түбән чикләрдән түбәнрәк төшерүне сорарга мөмкин. Шулай ук штраф урынына мәҗбүри эш билгеләүне сорарга мөмкин. Әгәр сезгә КоАП 20.2 статьясының 8 өлеше йөкләнсә, бу аеруча мөһим, чөнки бу очракта минималь штраф 150 мең сум тәшкил итәчәк.

Онытмагыз: административ кулга алу (мәсәлән, Административ хокук бозулар Кодексының 19.3-нче статьясы буенча) бернинди шартларда да йөкле хатын-кызларга һәм ундүрт яшькә кадәрге балалары булган хатын-кызларга, шулай ук мондый яшьтәге балалары булган ялгыз әтиләргә, балигъ булмаганнарга, I һәм II төркем инвалидларга, хәрбиләргә һәм хәрби җыеннарга чакырылган гражданнарга карата кулланыла алмый. Чикләүләрнең тулы исемлеге монда. Әгәр дә сез исемлектәге бер категориягә керсәгез, моны раслаучы документлар булырга тиеш (мәсәлән, инвалидлык белешмәсе күчермәсе яки хәрби билет).

Суд утырышының гомуми барышы һәм сезнең хокуклар

Котлыйбыз — сез барлык киртәләрне үтеп судта үз эшегезне тыңлау утырышына килеп җиттегез! Хәзерге стандартлар буенча сез инде герой. Хәзер сез судта нәрсә булачагын аңларга тиеш.

Утырыш алдыннан

Судка 30 минут алдан килү яхшырак. Үзегез белән түбәндәгеләрне алыгыз:

барлык әзерләнгән һәм имзаланган документлар
паспорт
кергәндә күрсәтер өчен хәбәрнамә (повестка)
кәгазь һәм ручка (өстәмә гаризалар/шикаятьләр бирергә кирәк булган очракта)
югары зарядлы батареялы телефон (мәсәлән, аудиоязма алып бару өчен)

Чәнчи һәм кисә торган әйберләр, спрей баллоннар яки, мәсәлән, бөке суыргыч, алмагыз. Боларның барысын да керү урынында алачаклар.

Судья кабинетына барыгыз, коридорда чакыруны көтегез. Карауны озакка сузмас өчен, эш белән утырыш башланганчы танышырга киңәш итәбез (югарыда карагыз).

Иң мөһиме: шаһитларыгыз булса, алар сезнең белән бергә җыелыш көнендә судка килергә һәм утырыш башланган вакытта зал ишеге артында булырга тиеш. Суд инде бинада булган шаһитны чакырудан баш тартмаячак, әмма, әгәр ул кеше үтенеч канәгатьләндерелгәнче утырыш залында булса, аны кире кагачак. Сезгә яки яклаучыгызга шаһит ролендә чакырылган кешенең фамилиясен, исемен һәм әтисенең исемен төгәл белергә кирәк, ә шаһит үзе белән паспорт алырга тиеш.

Утырыш вакытында

Сезне чакыргач, диктофонны кабызыгыз. Сез аудиоязманы суд ризалыгыннан башка да алып барырга хокуклы (КоАП 24.3 статьясының 3-нче өлеше). Суд залында фото һәм видео төшерү өчен генә рөхсәт сорарга кирәк (моның өчен язмача үтенеч белән мөрәҗәгать итәргә кирәк).

Судка «хөрмәтле суд» яки «сезнең хөрмәтегез» дип мөрәҗәгать итәргә кирәк. Сорауларга җавап һәм аңлатмалар биргәндә аягүрә басарга кирәк. Тыныч булыгыз, суд белән хөрмәт белән аралашыгыз, ләкин ялагайланмыйча — сез бернәрсәдә дә гаепле түгел.

Утырыш судьяның нинди эшне тыңлаганын игълан итүеннән башлана. Шуннан соң судья сезнең шәхесегезне билгеләячәк һәм паспортыгызны күрсәтүне сораячак, ә аннан соң сезнең хокукларыгызны һәм бурычларыгызны аңлатачак һәм тиешле документ астына имза куярга тәкъдим итәчәк.

Эш материалларын карый башлаганчы, судья сездән судьяны эштән чыгару турында гариза язарга телисезме (сез теләмисез), һәм үтенечләр тапшырырга телисезме (сез телисез) дип сорар. Әгәр дә судья сорамаса, инициатива күрсәтегез һәм кәгазь күчермәсен судка җибәреп үзегез игълан итегез. Канәгатьлек бирүдән баш тартсалар да, аларны эшкә җәлеп итәргә тиешләр — бу алга таба шикаять итү өчен мөһим. Әгәр кинәт судья моны эшләмәсә (бәхеткә каршы, бик сирәк була), аны апелляциядә күрсәтегез. Әгәр дә андый хәл апелляция судында килеп чыкса, сез «кабул ителмәгән» гаризаларны утырыштан соң канцеляриягә җибәрергә, шулай ук суд рәисе исеменә ирекле формада шикаять язарга кирәк.

Беренче чиратта яклаучыны кертү турында (әгәр ул булса) һәм эш материаллары белән танышу турында (әгәр элек танышмасалар) үтенеч белдерергә кирәк. Аннары калган үтенечләрегезне белдерегез (прокурорны чакыру, полиция хезмәткәрләреннән сорау алу, яклау шаһитларын чакыру, фото/видеоны кабул итү турында). Әгәр дә судья моңа кадәр йомшартучы шартлар турында сорамаса, алар турында хәбәр итегез һәм дәлилләр кабул итү турында үтенеч белән мөрәҗәгать итегез.

Ниһаять, суд эш материаллары белән таныша башлаячак. Судья, кагыйдә буларак, аның документларыннан иң мөһим фрагментларны тиз итеп укып чыгачак. Шуннан соң судья сез үз гаебегезне таныйсызмы дип сораячак. «Юк, танымыйм» дип каты әйтегез. Онытмагыз, теләсә кайсы вакытта сез судьядан эштәге материаллар белән кабат танышуын сорый аласыз.

Шуннан соң судья сезгә булган хәлнең шартларын сөйләп бирергә мөмкинлек бирәчәк. Вакыйгаларның үз версиясен әзерләнгән язма аңлатмалар буенча ишетелерлек һәм аңлашылырлык итеп сөйләгез. Әгәр дә сезнең эшегездә йомшартучы шартлар булса — аның турында шунда ук хәбәр итегез һәм дәлилләр китерегез.

Шуннан соң шаһитларны сораштыру башлана. Сез һәм сезнең яклаучылар эшнең асылы буенча сораулар бирергә хокуклы.

Әгәр дә фото яки видеоны кабул итү турындагы үтенеч канәгатьләндерелсә, судья аларны карап чыгачак һәм комментарий ясарга мөмкинлек бирәчәк. Видеолар суд залында урнаштырылган экранда каралачак. Еш кына судлар «техник мөмкинлек» булмау сылтавы белән видео материалларны караудан баш тарталар. Судның видео дәлилләр белән танышуы бик мөһим булса, сез яки яклаучыгыз ноутбук алып килә аласыз.

Киләсе этапта сез һәм сезнең яклаучыгыз ишеткәннәрегез турында үз фикерегезне әйтергә, каршылыкларга, шаһитларның хикәяләрендәге ниндидер детальләргә, чынбарлыкка туры килмәгән яки сезнең гаепсез булуыгызны күрсәтүче фактларга игътибар итәргә хокуклы. Сез судның игътибарын материалларга махсус юнәлтә аласыз. Эш материалларына, шаһитларның күрсәтмәләренә һәм кушылган документларга сылтама ясап гаепләү турында үз фикерегезне белдерә һәм аның нигезсезлеген дәлилли аласыз. Чыгыш ахырында хокук бозу вакыйгасы булмау сәбәпле эшне туктатуны сорарга кирәк.

Моннан соң эшне карау тәмамланачак, һәм судья карар чыгару өчен тәнәфес игълан итәчәк. Тәнәфес теләсә нинди озынлыкта булырга мөмкин. Тәнәфестән соң судья карарны игълан итә.

Исегездә тотыгыз: бәлки, судья бөтен процесс дәвамында сезгә сүз бирмәс. Гомумән. Ягъни, судья нинди эшне тыңлаганын игълан итәчәк һәм шунда ук киңәшмә бүлмәсенә китәчәк. Әйе, бу процессуаль бозу һәм шикаять өчен аерым нигез. Әмма соңыннан сезнең берәр нинди үтенеч белән мөрәҗәгать итәргә ниятләгәнегезне исбатлау җиңелрәк булсын өчен, бу очракта утырыштан соң ук канцеляриягә рәис исеменә судьяга шикаять бирергә киңәш итәбез. Менә үрнәк текст (кулдан язарга мөмкин):

Фәлән судка

Кемнән ФИО

Дата, вакыт мине РФ Административ хокук бозулар кодексының_____ статьясы буенча административ җаваплылыкка тарту эше буенча утырыш узды. Бөтен утырыш дәвамында судья _________ (ФИО) миңа сүз бирмәде, минем язма аңлатмаларымны, полиция хезмәткәрләрен сорау алуга чакыру, прокурорны чакырутурында үтенечләремне кабул итмәде. Судья шунда ук киңәшмә бүлмәсенә китте. Чаралар күрүегезне сорыйм.

Дата, имза

Судьяга шикаятьләр

Кызганычка каршы, судьялар кычкыра һәм үзләрен тиешенчә тотмый торган очраклар була. Монда бернинди дә куркыныч юк: моңа җавап бирмәгез, җавап итеп кычкырмагыз, хисләргә бирешмәгез. Сезгә бары тик утырышта катнашучыларны тыныч кына тыңларга, сорауларга җавап бирергә кирәк. Исегездә тотыгыз, сез процессның аудиоязмасын алып барасыз һәм этика нормаларын бозып әйтелгәннәрнең барысы да агрессорга каршы кулланыла ала. Утырыштан соң сез регионның квалификация коллегиясенә судьяга шикаять яза аласыз. Әгәр дә сезгә процесста сүз бирелмәсә, бу турыда да шикаять итәргә кирәк. Шикаятькә процессның аудиоязмасы яздырылган флешка яки дискны өстәгез. Шикаять шаблоны монда. Аны судьялар советына, суд рәисенә һәм административ хокук бозулар буенча судьялар коллегиясенә дә җибәрергә мөмкин. Сораулар булса, [email protected] почтасына языгыз. Шул рәвешле генә без сезнең белән судлардагы мәдәният дәрәҗәсенә һәм үзара хөрмәткә йогынты ясый алабыз.

Карарны ничек алырга

Карар игълан ителгәннән соң, суд яклаучыга һәм җәлеп ителгән кешегә бирелә торган күчермәләрне әзерләргә тиеш — сезгә аларны көтәргә һәм алу турында имза куярга кирәк булачак. Әгәр суд күчермәсен шунда ук ясап өлгермәсә, аны сезгә почта аша җибәрәчәкләр. Бу очракта шикаять итү вакыты (10 көн) документ почта аша алынганнан вакыттан алып исәпләнәчәк. Сез карарны теркәлгән адрестан башка билгеле адреска җибәрүне сорый аласыз. Моның өчен сезгә язма үтенеч бирергә кирәк.

Әгәр дә ике атнадан артык вакыт узса һәм карар җибәрелмәсә, суд канцеляриясенә шалтыратып исләренә төшерегез.

Җәза

Әгәр сезгә штраф билгеләнгән икән, аны карар үз көченә кергәннән соң 60 көн эчендә түләргә кирәк — ягъни апелляциядән соң. Тулырак монда.

Әгәр сез кулга алынсагыз, сезне шунда ук суд залында кулга алачаклар. Кулга алынган очракта гамәлләр турында тулырак монда укыгыз.

Әгәр мәҗбүри эшләр билгеләнгән булса, бу хата — аның турында Конституция судының турыдан-туры аңлатмалары бар. Моны шикаять итәргә кирәк, чөнки апелляциядә җиңү мөмкинлеге югары. Безнең апелляция шикаять шаблонында (аста) бу очрак өчен текст бар.

Апелляция

Әгәр дә сез кулга алынсагыз, зинһар, шикаять турында аерым инструкция укыгыз.

Апелляция — сез җиңелгән һәм система сезгә икенче мөмкинлек бирә торган этап. Ләкин чынлыкта, апелляция стадиясендә уен әле башлана гына. Сезнең җиңү мөмкинлегегез бик нык арта, ә җиңелү (ягъни беренче инстанциядәгедән күбрәк җәза алу) мөмкин түгел. Исегездә тотыгыз, апелляция шикаятен төзү КПЧ күзлегеннән иң мөһим мизгел.

Район суды карары тапшырылганнан яки почта аша алынганнан соң ун тәүлек эчендә сез шикаять бирә аласыз. Әгәр карар почта аша килсә һәм сез аны җиде көн эчендә алмасагыз, бу җиде көннән соң срок исәпләнә башлый.

Без сезгә шикаять әзерләүдә булышырга әзер. Моның өчен без бу анкетаны тутыруны сорыйбыз. Тутырылганнан соң, без сезнең белән электрон почта аша элемтәгә керербез һәм әзер шикаять җибәрербез. Анкетаны 10 көнлек срок тәмамланганчы алдан тутыру яхшырак — иртәрәк булган саен яхшырак.

Әгәр сез шикаятьне үзегез төзергә телисез икән, шаблон монда. Үзең тутырырга кирәк булган урыннар сары төскә буялган.

Безнең шикаять варианты КПЧ-да шикаять перспективаларын исәпкә алып әзерләнгән. Анда инде полиция хезмәткәрләрен сорау алуга чакыру һәм прокурорны чакыру турында үтенеч кертелгән.

Моннан тыш, сез түбәндәгеләрне әзерли һәм тапшыра аласыз:

программа-максимум буенча башка үтенечләр беренче инстанциядәге кебек үк, бары тик апелляция инстанциясе судына адресланган
өстәмә дәлилләр. Карарның күчермәсен өстәргә кирәкми

Салым түләргә кирәкми.

Әгәр дә сез 10 көн эчендә тулы шикаять әзерләргә өлгермисез икән, кыска гына булса да (шаблон) җибәрегез, ә өстәмәләрне артыннан җибәрегез яки инде утырышка китерегез.

Ничек бирергә

Шикаять беренче инстанция судына физик рәвештә бирелә — ул карар чыгарган судка. Шикаять башлыгында сул якта сез беренче инстанция судының исемен, ә уң якта апелляция инстанциясе судының исемен язасыз. Мәскәүдә бу Мәскәү шәһәр суды, ә Чиләбедә Чиләбе өлкә суды һәм башкалар. Аннары сез гариза бирүченең ФИОсын һәм аның яшәү урынын (хатларны кайда ала аласыз) тулысынча күрсәтәсез. Апелляция каравына чакыру турында повестка шул адреска киләчәк.

Шикаятьне түбәндәгечә бирергә мөмкин:

Россия почтасы аша кушымталар исемлеге белән заказ хаты җибәрергә. Исемлектә «№_ эш буенча фәлән суд карарына (фәлән датадан) карата ФИОның апелляция шикаяте» дип күрсәтегез.
карар чыгарган район судының экспедициясенә алып килергә. Ике экземплярдә китерергә. Берсе бирелә, икенчесенә кабул итү турында билге куела (бу суд канцеляриясе штампы, шикаятьне кабул иткән кешенең вазифасы һәм ФИО, шикаятьне кабул итү вакыты һәм датасы күрсәтелә). Штамплы экземпляр сезнең шикаять биргәнегезне һәм срокны калдырмаганыгызны исбатлау өчен кирәк. Судка барыр алдыннан шалтыратып, экспедициянең эшләвен ачыкларга кирәк. Әгәр юк икән, шул ук Югары судның экспедициясенә шикаять китерергә мөмкин.

Утырыш кайчан билгеләнәчәк?

Җибәргәннән соң берничә атна (хәтта айлар) узгач, сез шикаятьтә күрсәткән теркәлү яки хатлар адресы буенча повестка килергә тиеш. Әгәр дә сез телефон күрсәтсәгез, сезгә судтан шалтыратып утырышның датасын һәм вакытын телдән хәбәр итәргә мөмкиннәр.

Әмма монда да «диверсия» мөмкин — хәбәр утырыштан соң килергә яки бөтенләй килмәскә мөмкин.

Без утырышта катнашырга киңәш итәбез. Начаррак булмаячак — апелляция суды беренче инстанциядәгедән күбрәк җәза билгеләргә хокуклы түгел, ә менә яхшырак булырга мөмкин. Шуңа күрә, хәтта тиешенчә хәбәр ителмәгән очракта да, актив эш итәргә һәм судның датасын һәм вакытын югарыда тасвирланган ысуллар белән үзегезгә ачыкларга киңәш итәбез.

Шикаятьне карау

Апелляция инстанциясе эшне яңабаштан карый, беренче карау бөтенләй булмаган кебек. Суд барлык материалларны яңадан карау белән генә чикләнмәячәк, аңа хәтта өстәмә дәлилләр һәм аңлатмалар да бирергә мөмкин, шаһитлар үз шаһитлыкларын төгәлрәк аңлата ала. Өстәмә аңлатмалар һәм дәлилләр ярдәмендә сез беренче инстанция судының сезнең гаепле булуыгыз турындагы нәтиҗәләрен кире кага аласыз яки дәлилләр арасындагы каршылыклар бетерелмәгәнен күрсәтә аласыз.

Икенче инстанция суды район суды карарын үзгәрешсез калдыру яки эшне туктатып карарны гамәлдән чыгару яки эшне яңадан карау өчен кире җибәрү карарын чыгара ала.

Мин апелляцияне вакытында бирмәдем

Апелляция шикаятен бирү срогын кире кайтарырга тырышырга мөмкин. Моның өчен нигезле сәбәп булырга тиеш, ләкин законнарда андый сәбәпләрнең төгәл исемлеге юк. Судлар еш кына вакытны аерым сәбәпләрсез дә торгыза, шуңа күрә тырышып карарга кирәк.

Нигезле сәбәпләр үрнәкләре:

Сезгә суд карары датасы һәм вакыты турында хәбәр ителмәде
Суд карарны билгеләнгән вакыттан озаграк әзерләгән, яки ул сезгә җибәрелмәгән
Сезгә күрсәткән адрестан башка адрес буенча карар җибәрелгән;
Авыру яки ярдәмгә мохтаҗ хәлдә идегез
Төрле гаилә шартлары
Табигать афәтләре һәм башка сәбәпләр

Апелляция бирү срокларын торгызу турында гариза шаблоны монда.

Әгәр сезгә кулга алу билгеләнсә һәм сез махсус кабул итү бүлмәсендә (спецприемник) булганга күрә срокны калдырсагыз, монда махсус үтенеч.

Гаризага сез срокны калдырган сәбәпне раслаучы төрле документлар кушылырга тиеш. Апелляция шикаятен беренче инстанция суды экспедициясенә тапшырырга яки почта аша исемлек белән заказ хаты җибәрергә кирәк.

Апелляциядән соң нәрсә?

Әгәр апелляция сез гаепле дип табылган карарны үз көчендә калдырса һәм сез алга таба шикаять итәргә телисез икән, сез тагын ике суд инстанциясен — ике кассацияне — үтә аласыз һәм ООН-ның (Берләшкән Милләтләр Оешмасының) кеше хокуклары комитетына (КПЧ-га) мөрәҗәгать итә аласыз.

Но даже если вы узнали, на какое время назначено разбирательство, и пришли в суд, там вас могут дезинформировать — сказать, что ваше дело сегодня не рассматривается. Просите у помощника судьи или дежурного судьи выдать справку о вашей явке в суд — вы можете сослаться на то, что ее необходимо предоставить на работе или в институте. Это позволит зафиксировать время вашего присутствия в суде. Если дело рассмотрят без вас, этот документ поможет выиграть дело в апелляции.

Что делать, если я не могу присутствовать на заседании?

У вас есть несколько вариантов:

Пригласить защитника. Вы можете сделать это самостоятельно среди родственников и друзей или по нашей инструкции. Юридическое образование защитникам по делам об административных правонарушениях не требуется (ст. 25.5 КоАП). Если вас представляет не адвокат, то надо оформить у нотариуса доверенность на защитника. Это стоит обычно около двух тысяч рублей. Нотариусу нужно предоставить ваш паспорт, паспортные данные защитника и сказать, что вы хотите оформить полную судебную доверенность на этого человека.
Защищать себя дистанционно. Для этого нужно заранее — то есть до дня рассмотрения дела — подать в экспедицию суда объяснения и ходатайства. Можно направить их по почте, но заложите время на доставку. Также с 2025 года есть возможность подать документы с помощью портала ГАС «Правосудие», если у вас есть аккаунт на Госуслугах. Что это за документы — смотрите ниже.
Подать ходатайство об отложении. Нельзя гарантировать, что его удовлетворят, поэтому лучше сделать это в дополнение к дистанционной защите. Тут шаблоны ходатайства в двух вариантах: вариант 1 — если просите отложения из-за того, что суд слишком поздно вас известил о дате, вариант 2 — просите отложить по иной уважительной причине. Подать можно по почте России (но учтите время на доставку), либо лично (заранее, до дня заседания).

Какую позицию занять в суде?

Суды крайне редко верят словам, а зачастую и документам, подтверждающим ваше неучастие в публичной акции. Поэтому, по нашему опыту, нет значительной разницы в исходе дела для тех, кто утверждает, что участвовал в акции, и тех, кто доказывает, что не участвовал (исключение — комиссии по делам несовершеннолетних).

Что надо учесть:

Если есть железные доказательства того, что вы шли по своим делам, есть шанс снизить наказание, а иногда и прекратить дело (крайне редко). Примеры таких доказательств: копия трудовой книжки с адресом работы, справка по форме 2 НДФЛ с места работы, документы, подтверждающие местонахождение организации/учреждения, если задержали рядом с работой; копия страницы регистрации в паспорте (или договора аренды), если задержали рядом с домом; если шли куда-то по записи (в больницу/салон/оптику/др.) — справку о записи от этой организации; если шли куда-то по рабочему заданию — справку с работы, и др. Можно также приложить чеки из кафе, видео, квитанции из Яндекс Go и др.
Позиция «не участвовал» снижает шансы на успех в КПЧ по статье 21 Международного пакта о гражданских и политических правах. Сложно жаловаться на нарушение прав, если утверждаешь, что не использовал их. Хотя шанс все же есть — это еще не до конца проверено практикой. При этом другие нарушения заявить точно можно — например, можно жаловаться на нарушение права на личную свободу и справедливый суд, а также на условия доставления и содержания в отделе полиции, на отъем телефона и т. д.
Важно: признание факта участия не равно признанию вины! Вы можете признать участие, но утверждать, что не виновны, потому что реализовывали свое конституционное право на свободу собраний.
Определиться с позицией лучше уже в первой инстанции. Однако даже если вы поменяли позицию во второй инстанции, шансы на решение КПЧ в вашу пользу все равно есть. Позицию, озвученную в отделе полиции, изменить точно можно. Укажите, что с вами не было защитника, который бы проконсультировал по этому вопросу, и вы не понимали юридическое значение своих действий.

2. Как подготовиться к судебному заседанию?

В первую очередь необходимо ознакомиться с материалами дела. Сделать это можно тремя способами:

Заранее до дня слушаний специально приехать в суд для ознакомления. Это позволит наиболее вдумчиво и спокойно разработать стратегию защиты. Для этого надо заблаговременно позвонить в канцелярию суда по телефонам, указанным на сайте суда, и согласовать время посещения. Без такого согласования могут не пустить.
В день слушаний прийти пораньше и ознакомиться с делом до начала заседания. Подойдите к секретарю или помощнику — они часто сидят в кабинете, смежном с залом суда, где будет слушаться дело. Попросите ознакомиться с материалами, по требованию передайте ходатайство об ознакомлении.
Заявить ходатайство на самом заседании. Судья объявит перерыв. Вам дадут дело прямо в руки или скажут идти в канцелярию — идите туда и ждите, пока вынесут дело. После ознакомления возвращайтесь к залу заседания.

Если сотрудник суда попросит вас написать расписку об ознакомлении с делом на отдельном листе или на самом деле, — это законно, расписывайтесь. Не пишите, что ознакомились с делом в полном объеме, если не видели всех страниц (это можно проверить по их номерам) и всех доказательств, упомянутых в материалах. Если чего-то не хватило, укажите это в расписке.

Программа-минимум

Помните, что при рассмотрении административных дел протокол судебного заседания не ведется. Поэтому, если вы заявите что-либо только устно, доказать впоследствии, что вы это говорили, будет сложно или невозможно — поэтому общайтесь с судом письменно.

Ниже мы собрали минимальный набор документов, которые вам понадобятся в суде. Нажимайте на статью, которая вам вменяется, скачивайте, заполняйте и печатайте. Не забудьте подписать.

Ст. 19.3 КоАП DOCX · Download

Ч. 2 ст. 20.2 КоАП DOCX · Download

Ч. 5 ст. 20.2 КоАП DOCX · Download

Ч. 6.1 ст. 20.2 КоАП DOCX · Download

Ч. 8 ст. 20.2 КоАП DOCX · Download

Ч. 1 ст. 20.2.2 КоАП DOCX · Download

Ч. 1 ст. 20.3.3 КоАП (выход на акцию) DOCX · Download

Ч. 2 ст. 20.3.3 КоАП (интернет) DOCX · Download

Если вам нужны пояснения или консультация по документам, вы не нашли свою статью или у вас несколько статей за одну акцию и нет защитника — напишите нам на [email protected]

Документы можно подать как заранее в экспедицию суда, так и прямо во время заседания. При подаче в экспедицию имейте с собой второй экземпляр, чтобы на нем проставили штамп о принятии. На заседании лучше иметь экземпляры для себя, чтобы не сбиться.

Все документы могут быть как напечатанными, так и написанными от руки.

Что вы найдете в скачанных файлах

Позиция по делу («Объяснения»)

В этом документе вы излагаете факты дела и свою правовую позицию. Перед судом прочитайте его, чтобы понимать, что говорить и что отвечать на вопросы судьи. На заседании лучше иметь второй экземпляр для себя.

Ходатайства

Помните главное: ходатайства подаются не только для того, чтобы их приняли, но и для того, чтобы их отклонили, — это будет серьезным аргументом при дальнейшем обжаловании. Самый правильный вариант — составлять ходатайства, внимательно изучив материалы дела, а для этого нужно с ними ознакомиться.

Ходатайство об ознакомлении с материалами дела

Заявляется для того, чтобы просмотреть материалы дела и найти новые аргументы в свою защиту (например, несостыковки в протоколах — см. ниже в программе-максимум).

Что делать при ознакомлении:

сфотографировать все страницы дела;
обращать внимание на формальные противоречия (в протоколе нет вашей подписи или не ваша подпись, неверная дата составления протокола или дата задержания, протокол в материалах дела в чем-то расходится с копией протокола, которую вам выдали в полиции), в рапортах указана не ваша фамилия. Такие ошибки лучше выписывать на отдельный лист (шпаргалку), чтобы в ходе судебного процесса вы могли сказать, на каком листе дела допущена ошибка.

Ходатайство о допуске защитника

Если вы не уверены, будет ли защитник, — все равно на всякий случай захватите бланк ходатайства с собой.

Ходатайство о вызове прокурора для поддержания обвинения

В «суде здорового человека» должен соблюдаться принцип состязательности. Это означает, что в процессе должны быть три игрока: обвиняемый, обвинитель (он же — прокурор) и судья. Обвинитель должен доказать вину обвиняемого, обвиняемый — защищаться, а судья — быть нейтральным надзирателем. Если обвинитель не докажет вину, судья признает человека невиновным.

В процессе по административным правонарушениям в России все не так. Обвинителя нет — эту роль, по сути, играет судья, при этом судья же выносит окончательное решение. ЕСПЧ неоднократно признавал это нарушением права на справедливый суд по Конвенции и взыскивал с России компенсацию в пользу обвиняемых. Однако система так и не поменялась.

Поэтому смело заявляйте это ходатайство — теоретическое присутствие прокурора не может ухудшить ваше положение.

Ходатайство о вызове полицейских

Этим ходатайством вы просите суд вызвать для дачи свидетельских показаний сотрудников полиции, которые вас задерживали. Свидетельства полицейских, озвученные во время опроса на заседании, могут сильно отличаться от фактов, приведенных в рапортах о задержании и в протоколе о правонарушении.

Такое ходатайство удовлетворяют редко. Если удовлетворят, то перенесут заседание для вызова. Тогда у вас будет время подготовить вопросы полицейским.

Программа-максимум

Вот что еще можно сделать.

1. Проверьте срок давности

Обратите внимание на соблюдение сроков давности привлечения к административной ответственности. По делам по ст. 20.2 КоАП РФ срок давности составляет один год со дня совершения правонарушения, а по ст. 20.3.3 КоАП РФ — 90 календарных дней с момента его обнаружения. При этом размещенные в интернете публикации будут рассматриваться как длящееся правонарушение, поэтому срок в таких случаях исчисляется с момента обнаружения правонарушения. Постановление суда первой инстанции должно быть вынесено до истечения срока давности привлечения к административной ответственности, но вступить в силу может после.

Ходатайство о прекращении дела за истечением срока давности DOCX · Download

2. Указать в «Объяснениях» на ошибки в протоколах и процессуальные нарушения

Внимательно изучите все документы, которые вам дали в отделе полиции, и отметьте все ошибки и искажения реальности. Укажите на это в «Объяснениях», сославшись на недопустимость таких протоколов или рапортов в качестве доказательств.

Существенным недостатком протокола является отсутствие данных, прямо перечисленных в части 2 статьи 28.2 КоАП. Кроме того, нельзя пользоваться доказательствами, полученными с нарушением закона.

Статья 28.2 КоАП. Протокол об административном правонарушении
2. В протоколе об административном правонарушении указываются дата и место его составления, должность, фамилия и инициалы лица, составившего протокол, сведения о лице, в отношении которого возбуждено дело об административном правонарушении, фамилии, имена, отчества, адреса места жительства свидетелей и потерпевших, если имеются свидетели и потерпевшие, место, время совершения и событие административного правонарушения, статья настоящего Кодекса или закона субъекта Российской Федерации, предусматривающая административную ответственность за данное административное правонарушение, объяснение физического лица или законного представителя юридического лица, в отношении которых возбуждено дело, иные сведения, необходимые для разрешения дела.

КоАП РФ Статья 26.2. Доказательства
3. Не допускается использование доказательств по делу об административном правонарушении, в том числе результатов проверки, проведенной в ходе осуществления государственного контроля (надзора) и муниципального контроля, если указанные доказательства получены с нарушением закона.

Примеры нарушений, из-за которых суд может вернуть дело в полицию или вовсе прекратить дело:

нет вашей подписи на протоколе об административном правонарушении — в конце или только в графе «разъяснение прав» (Постановление Кировского районного суда Санкт-Петербурга от 26.11.2020 по делу N 5-1845/2020);
нет вашей подписи напротив исправлений в протоколе (Постановление Верховного суда РФ № 58-АД18-7 от 10.12.2018).
протокол составлен в ваше отсутствие, нет записи об этом («составлен в отсутствие лица, привлекаемого к ответственности») (Постановление Московского районного суда Калининграда от 24.12.2020 по делу N 5-642/2020).
протокол, находящийся в материалах дела, в чем-то не совпадает с копией протокола, которую вам выдали в отделе полиции, — например, указана не та часть статьи (Постановление Угличского районного суда Ярославской области от 18.01.2021 N 5-1/2021).
другие ошибки — например, в протоколе указан другой человек, протокол начал составлять один сотрудник полиции и указал свое имя в «шапке», а подписал его другой сотрудник.

Вы можете воспользоваться нашими шаблонами дополнений к объяснениям и жалобе, касающихся подобных ошибок.

Не все ошибки могут повлечь прекращение дела. Несущественными являются такие недостатки протокола, которые могут быть восполнены при рассмотрении дела по существу, а также нарушение установленных статьями 28.5 и 28.8 КоАП сроков составления протокола об административном правонарушении и направления протокола для рассмотрения судье.

3. Привлечь свидетелей защиты

Постарайтесь найти свидетелей вашего задержания — тех, кто покажет, что вы вели себя мирно, старались соблюдать социальную дистанцию, не выходили на проезжую часть и никак не нарушали общественный порядок. Заранее подготовьте вопросы к свидетелям. Пригласите их в суд. Во время заседания подайте ходатайство о вызове их на допрос.

Учтите: необходимо, чтобы в ходатайстве были указаны ФИО и адрес регистрации свидетеля, иначе суд будет вправе отказать в их вызове. Также следует указать информацию которую свидетель может пояснить суду.

Если свидетель уже находится в здании суда, судья не вправе отказать пригласить его. Помните, что свидетель не может находиться в зале, пока его не вызовут. Если в ходатайстве откажут — отлично, появится еще одно нарушение для жалобы в КПЧ.

4. Приобщить фото- и видеодоказательства

Постарайтесь найти фотографии или видеосъемку вашего задержания. Найденные фото- или видеоматериалы надо записать на носитель (диск или флешку). Заявите ходатайство о приобщении фото- /видеоматериалов, приложив к нему носитель. В ходатайстве укажите, что именно подтверждают эти материалы (что вы не участвовали в акции или что вы участвовали и вели себя мирно, старались соблюдать закон, не выходили на проезжую часть и вообще никак не нарушали общественный порядок).

Это ходатайство можно подавать и в том случае, если автор материалов не находится в зале суда. Однако лучше, если автор фотографий или видео привлечен в качестве свидетеля. При подаче этого ходатайства вы, ваш защитник или сам свидетель должны сказать судье, что он присутствовал при задержании, вел съемку (надо будет указать, какое техническое средство использовалось) и извлек из него фото- или видеоматериалы на носитель. Нужно указать время и место съемки и сообщить, что на съемке зафиксированы именно вы. После этого вы или ваш защитник подаете ходатайство. Если в нем откажут — отлично, еще одно нарушение для жалобы в КПЧ.

5. Собрать доказательства, смягчающие ответственность

По митинговым делам избежать наказания совсем — редкая удача. Однако есть обстоятельства, которые позволят смягчить размер наказания, например:

вы родитель-одиночка;
имеете инвалидность;
имеете серьезные заболевания;
у вас дети/пожилые родители/инвалиды на иждивении;
у вас зарплата ниже прожиточного минимума, тяжелое финансовое положение;
вы безработный студент.

Перед походом в суд готовьте доказательства этих обстоятельств: справки о зарплате (если низкая), справка о многодетности, справки о болезни и др.

Тяжелое финансовое положение можно доказать, приложив:

выписку из единого реестра налогоплательщиков, в котором содержится информация о наличии/отсутствии имущества
выписки из банков, в которых открыты счета, за последние несколько месяцев-полгода;
документ, подтверждающий постановку на учет в центре занятости населения.

При наличии доказательств тяжелого финансового положения можно просить снизить штраф ниже низшего предела, предусмотренного законом. Можно также попросить назначить обязательные работы вместо штрафа. Это особенно важно, если вам вменяют часть 8 статьи 20.2 КоАП, потому что в таком случае минимальный штраф составит 150 тысяч рублей.

Помните, что административный арест (например, по статье 19.3 КоАП) ни при каких обстоятельствах не может применяться к беременным женщинам и женщинам с детьми до четырнадцати лет, а также к отцам-одиночкам с детьми такого возраста, к несовершеннолетним, людям с инвалидностью I и II групп, военнослужащим и к гражданам, призванным на военные сборы. Полный список ограничений тут. Если вы относитесь к одной из категорий в списке, необходимо иметь при себе документы, подтверждающие это (например, копию справки об инвалидности или военный билет).

3. Как проходит судебное заседание? И какие у меня есть права?

Перед заседанием

В суд лучше прибыть за 30 минут до слушаний. Берите с собой:

все подготовленные и подписанные документы,
паспорт,
извещение (повестку), чтобы показать ее на входе,
бумагу и ручку (на случай, если надо будет подать дополнительные ходатайства/жалобы),
телефон с высоким зарядом батареи (в том числе для ведения аудиозаписи).

Не берите ничего колющего и режущего, баллончики или, например, штопор отберут на входе.

Проходите к кабинету судьи, ожидайте вызова в коридоре. Рекомендуем попробовать ознакомиться с делом до начала заседания, чтобы не затягивать само рассмотрение (см. выше).

ВАЖНО: Если у вас есть свидетели, им надо прийти вместе с вами в суд в день заседания и находиться за дверью зала во время начала заседания. Суд вряд ли откажет в вызове свидетеля, который уже находится в здании, но точно откажет, если тот будет в зале заседания до удовлетворения ходатайства. Вам или вашему защитнику необходимо точно знать фамилию, имя и отчество человека, вызываемого в роли свидетеля, а сам свидетель должен иметь при себе паспорт.

Во время заседания

Когда вас пригласят, включите диктофон. Вы вправе вести аудиозапись и без согласия суда (ч. 3 ст. 24.3 КоАП). Разрешение надо просить только на фото- и видеосъемку в зале суда (для этого надо подавать письменное ходатайство).

Держитесь спокойно, общайтесь с судом уважительно. Отвечать на вопросы, заявлять ходатайства и давать объяснения нужно стоя.

Заседание начинается с того, что судья объявляет, какое дело слушается. Затем судья установит вашу личность и попросит предъявить паспорт, а после этого разъяснит ваши права и обязанности и предложит поставить подпись под соответствующим документом.

Прежде чем приступить к рассмотрению материалов дела, судья спросит, не хотите ли вы заявить отводы (не хотите) и ходатайства (хотите). Если не спросил — проявите инициативу и заявите сами, передав бумажную копию суду. Даже если в удовлетворении откажут, к делу их обязаны приобщить — это важно для дальнейшего обжалования. Если вдруг судья не сделает этого (что, к счастью, бывает редко), обязательно укажите в апелляционной жалобе. В первую очередь надо заявить ходатайство о допуске защитника (если он есть) и ходатайство об ознакомлении с материалами дела (если не ознакомились ранее). Затем заявляйте остальные ходатайства (о вызове прокурора, о вызове на допрос полицейских, о вызове свидетелей защиты, приобщении фото/видео). Если судья ранее не спросил про смягчающие обстоятельства, заявите о них и ходатайствуйте о приобщении доказательств.

Наконец, суд начнет знакомиться с материалами дела. Судья, как правило, будет скороговоркой оглашать наиболее важные фрагменты из имеющихся у него документов. После этого судья спросит, признаете ли вы свою вину. Ваш ответ должен зависеть от вашей позиции. Помните, что в любой момент вы можете попросить судью снова ознакомиться с какими-то из материалов, находящихся в деле.

После этого судья даст вам возможность изложить обстоятельства происшедшего. Расскажите свою версию событий согласно подготовленным письменным пояснениям — громко и четко. Если в вашем деле имеются смягчающие обстоятельства — сообщите о них сразу и предоставьте доказательства.

Далее наступает стадия опроса свидетелей. Вы и ваши защитники имеете право задавать вопросы по сути дела.

Если удовлетворили ходатайство о приобщении фото или видео, то судья будет их просматривать и даст возможность прокомментировать. Видео будут смотреть на установленном экране в зале суда. Довольно часто суды отказывают в просмотре видеоматериалов под предлогом отсутствия «технической возможности». Если вам критически важно, чтобы суд ознакомился с видеодоказательствами, вы или ваш защитник можете принести с собой ноутбук.

На следующем этапе вы и ваш защитник имеете право высказать свое мнение по поводу услышанного, обратить внимание на противоречия, какие-то детали в рассказах свидетелей, не соответствующие действительности, или факты, свидетельствующие о вашей невиновности. Вы можете специально обратить внимание суда на приобщенные материалы. Можете выразить свое мнение о предъявленном обвинении и обосновать его несостоятельность, сославшись на материалы дела, показания свидетелей и приобщенные документы. В конце выступления следует просить о прекращении дела за отсутствием события правонарушения.

После этого рассмотрение дела будет закончено, и судья объявит перерыв для вынесения решения. Перерыв может быть сколь угодно долгим. После перерыва судья оглашает решение.

Учтите: возможно, судья за весь процесс не предоставит вам слово. Вообще. То есть судья объявит, какое дело слушается, и сразу уйдет в совещательную комнату. Да, это грубейшее процессуальное нарушение и отдельное основание для обжалования. При наличии возможности лучше всего постараться заранее подать все документы, включая ходатайства, через канцелярию. А во время заседания обратить внимания суда на их подачу.

NB: Жалобы на судью

К сожалению, бывают случаи, когда судьи кричат и ведут себя неадекватно. Ничего страшного тут нет: не реагируйте, не кричите в ответ, не поддавайтесь эмоциям. Помните, у вас есть право вести аудиозапись процесса — и все, что сказано в нарушение этических норм, может быть использовано против агрессора. После заседания вы можете написать жалобу на судью в квалификационную коллегию региона. Если вам не дали слово в процессе, на это тоже следует пожаловаться. К жалобе приложите аудиозапись процесса на флешке или диске. Шаблон жалобы тут, можно продублировать ее в совет судей, председателю суда и в коллегию судей по делам об административных правонарушениях. Если будут вопросы, пишите нам на [email protected]. Только так мы с вами сможем повлиять на уровень культуры и взаимоуважения в судах.

Как получить постановление

После того как постановление оглашено, суд обязан подготовить копии, которые выдаются защитнику и привлекаемому лицу — вам нужно будет дождаться их и поставить подпись о получении. Если суд не успеет изготовить копию сразу, ее отправят вам по почте. В этом случае срок на обжалование (10 дней) будет исчисляться с момента получения документа по почте. Вы можете письменно ходатайствовать о направлении постановления по определенному адресу, отличному от адреса регистрации.

Если прошло больше двух недель, а постановление так и не прислали, звоните в канцелярию суда и уточните насчет готовности документа.

Наказание

Если вам назначили штраф, оплатить его нужно в течение 60 дней с момента вступления в силу постановления — то есть с момента апелляции. Подробнее тут.

Если назначили арест, то вас арестуют сразу в зале суда. Подробнее о действиях в случае ареста читайте тут.

Если назначили обязательные работы в качестве наказания по ст. 20.2 или 20.2.2, то это ошибка — есть прямые разъяснения Конституционного суда. Это стоит обязательно обжаловать, так как шансы на выигрыш в апелляции высокие. В нашем шаблоне апелляционной жалобы (ниже) текст на этот случай есть.

Апелляция

Если вы находитесь под арестом, пожалуйста, прочитайте отдельную инструкцию про обжалование.

Апелляция — это тот этап, когда вы проиграли, а система дает вам второй шанс. Но на самом деле на стадии апелляции игра только начинается. Ваши шансы выиграть сильно возрастают, а проиграть (то есть получить наказание больше, чем в первой инстанции) нельзя.

Жалоба подается в течение 10 суток с момента вручения вам постановления районного суда либо получения его по почте. Если постановление пришло по почте, а вы не забрали его в течение 7 дней, то срок начинает отсчитываться после этих 7 дней.

Вы можете составить жалобу сами — шаблон тут. Желтым выделены места, которые надо самостоятельно заполнить. Шаблон составлен с учетом перспектив жалобы в КПЧ. В него уже вставлены ходатайство о вызове полицейских на допрос и ходатайство о вызове прокурора.

Кроме того, вы можете подготовить и подать:

иные ходатайства по программе-максимум — все тот же набор, что и в первой инстанции, только адресованный в суд апелляционной инстанции.
любые дополнительные доказательства. Копию постановления прикладывать не надо.

Пошлину платить не надо.

Если не успеваете подготовить полную жалобу в 10-дневный срок, направьте хотя бы краткую (шаблон), а дополнения дошлите следом или принесите уже на заседание.

Как подать

Жалоба физически подается в суд первой инстанции — тот, который вынес постановление. В шапке жалобы слева вы пишете наименование суда первой инстанции, а справа — суда апелляционной инстанции. В Москве это Мосгорсуд, а в Челябинске — Челябинский областной суд и т. п. Далее в шапке указываете полностью ФИО заявителя и место его жительства — то, где вы реально можете получать корреспонденцию. Туда придет повестка о вызове на рассмотрение апелляции.

Жалобу можно подать следующим образом:

отправить по почте России заказным письмом с описью вложения. В описи указать «апелляционная жалоба ФИО на решение такого-то суда от такого-то числа по делу №__»;
принести в экспедицию районного суда, вынесшего постановление. Принести в двух экземплярах — один подается, на другом ставят отметку о принятии (это штамп канцелярии суда с указанием должности и ФИО лица, принявшего жалобу, временем и датой принятия жалобы). Экземпляр со штампом нужен, чтобы доказать, что вы подавали жалобу и не пропустили срок. Прежде чем идти в суд, стоит позвонить и уточнить, когда работает экспедиция.

4. Когда назначат заседание?

Через пару недель (а то и месяцев) после отправки вам должна прийти повестка по адресу регистрации или адресу корреспонденции, который вы указали в жалобе. Если вы указывали телефон, могут позвонить из суда и сообщить дату и время заседания устно.

Однако и тут не исключены «диверсии» — уведомление может прийти уже после заседания или не прийти совсем.

Мы настоятельно рекомендуем участвовать в заседании. Хуже уже не будет — апелляционный суд не вправе назначить наказание больше, чем в первой инстанции — а вот лучше может быть. Поэтому даже в случае ненадлежащего уведомления рекомендуем действовать проактивно и самому выяснять дату и время суда — методами, описанными выше.

Рассмотрение жалобы

Апелляционная инстанция рассматривает дело с нуля, как будто первого рассмотрения и вовсе не было. Суд не только будет рассматривать все материалы дела заново, но ему даже можно предоставить дополнительные доказательства и объяснения, свидетели могут уточнять свои показания. С помощью дополнительных объяснений и доказательств вы сможете опровергнуть выводы суда первой инстанции о вашей виновности или указать на то, что противоречия между доказательствами не были устранены

Суд второй инстанции может принять решение оставить постановление районного суда без изменения либо отменить его с прекращением производства по делу или направить дело обратно для повторного рассмотрения.

Я пропустил срок подачи апелляции

Можно попытаться восстановить срок на подачу апелляционной жалобы. Для этого должна быть уважительная причина, но точного списка таких причин в законах нет. Примеры уважительных причин:

вас не уведомили о дате и времени проведения суда первой инстанции;
суд дольше положенного срока изготовлял решение, или оно не было вам направлено;
вам прислали постановление не по тому адресу, который вы указывали сами;
болезнь или беспомощное состояние;
различные семейные обстоятельства.

Шаблон ходатайства о восстановлении сроков на подачу апелляции тут.

Если вам назначили арест и вы пропустили срок из-за того, что находились в спецприемнике, специальное ходатайство тут.

К ходатайству следует приложить различные документы, подтверждающие причину, по которой вы пропустили срок. Ходатайство сразу с апелляционной жалобой необходимо подать в экспедицию суда первой инстанции или направить по почте заказным письмом с описью.

Что после апелляции?

Если апелляция оставила в силе постановление, в котором вы были признаны виновным, и вы хотите обжаловать дальше, вы можете пройти еще две судебные инстанции — две кассации — и обратиться в Комитет по правам человека ООН (КПЧ).